rog-wislanej-i-warszawskiej

Fot. 1 Róg ulicy Warszawskiej i Wiślanej, 1939 r.

 

Druga połowa XX wieku zapisała się trwale w naszej historii, gdyż z podwarszawskiej wioski awansowaliśmy do miana miasta i to miasta względem którego niedługo zaczęto żartobliwie lokować Stolicę mówiąc- „Warszawa koło Łomianek”. Na przestrzeni lat 70-tych i 80-tych ubiegłego wieku Łomianki dokonały ogromnego skoku we wszystkich wskaźnikach jakimi określano wówczas rozwój miejscowości a zwłaszcza w dziedzinie przyrostu prywatnej działalności gospodarczej i rozwoju budownictwa. Wprawdzie za fasadami schludnych domów i osiedli długo jeszcze straszyły szkaradne rudery i obskurne slumsy lecz na szczęście to nie one decydowały o naszym statusie i można śmiało zaryzykować twierdzenie, że prawa miejskie należały nam się dużo wcześniej, choćby już od 1970r. Jednak nic nie dzieje się samo, musi zaistnieć szereg warunków a przede wszystkim muszą znaleźć się ludzie, którzy mają jakiś pomysł a następnie dość wytrwałości by go zrealizować do końca. Łomianki zawsze miały szczęście do ludzi, do swych mieszkańców , czy to w czasach wojny, czy w trudnych latach odbudowy, a nawet w czasach „realnego socjalizmu” nie wspominając o początkach transformacji gdy nastąpiła prawdziwa eksplozja inicjatyw społecznych. Dwadzieścia lat w dziejach miasta to na dobrą sprawę żadna historia, to mgnienie oka a jednak na naszych oczach tyle się wydarzyło, że wielu z nas straciło rachubę zmian mając trudności z umieszczeniem ich w czasie. Na temat historii naszej miejskości trochę już pisano, lecz korzystając z obchodów kolejnej okrągłej rocznicy pozwolimy sobie nieco powspominać.

04-dom-justmana

Fot. 2. Jeden z dwóch najbardziej okazałych domów w ówczesnych Łomiankach, dom Żyda Justmana przy ul. Warszawskiej, dziś parking przed marketem, fot. z końca lat 70 XX w.

Stopniowe poszerzanie administracyjnych granic powojennej Warszawy zawsze rodziło wśród naszych mieszkańców pytania i niepokój o dalsze losy gminy. Zazwyczaj w sporach wśród władz, gdzie nie mieliśmy nic do gadania, o kolejną granicę Wielkiej Warszawy, ścierały się trzy koncepcje co do losu sąsiadujących gmin. Proponowano całkowite wchłonięcie gmin, oderwanie tylko części ich terytorium lub likwidacja gminy przez podział jej terenów pomiędzy Warszawę a gminy sąsiednie. Na tle tych sporów istniała cały czas równolegle koncepcja utworzenia wokół całej Warszawy pierścienia t.zw. „miast satelickich” stanowiących sypialnię i zagłębie siły roboczej Stolicy. Wśród „miast satelitów” wymieniono po raz pierwszy także Łomianki. Rozrastająca się w kierunku północno-zachodnim Warszawa wchłonęła kolejno Młociny, Wawrzyszew, Placówkę, Mościska, Wólkę Węglową a na przełomie lat 1982/83 jej apetyt sięgnął gminy Łomianki, którą miano rozparcelować pomiędzy Warszawę i gminę Czosnów. Na szczęście zagrożenie dostrzeżono dosyć wcześnie, bowiem już pod koniec 1979r. tutejsi działacze ZSL-u, wspomagani przez silne łomiankowskie lobby w Stronnictwie Demokratycznym i Zarządzie Cechu w Nowym Dworze Maz. poczęli coraz głośniej mówić o celowości utworzenia z części gminy miasta Łomianki, wskazując na dawno utracone cechy wiejskie. Głównymi realizatorami pomysłu byli ówczesny radny wojewódzki Józef Dębski i naczelnik Gminy Łomianki Wiesław Bochenek. W tym czasie sekretarzem Rady Państwa zostaje działacz Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego Jerzy Szymanderek, nadarza się więc niebywała okazja by uzyskać poparcie dla pomysłu ludowców. J. Dębski wykorzystuje szybko ten fakt i w 1980r. wraz z kilku kolegami z wojewódzkich władz ZSL składa mu rekonesansową wizytę, przedstawiając pomysł przyznania Łomiankom praw miejskich. Po odbyciu kilku rozmów nadchodzi ta najważniejsza, tym razem u Przewodniczącego Rady Państwa prof. H. Jabłońskiego. Błyska pierwsza iskra nadziei! W obecności Szymanderka, Przewodniczący RP daje wnioskodawcom obietnicę – „jeśli złożycie odpowiednio udokumentowany wniosek sprawa zostanie załatwiona pozytywnie”. Nieoczekiwanie okoniem staje Komitet Wojewódzki PZPR, którego aparatczykom nie w smak była liberalna polityka lokalnych władz względem rozwoju lokalnego rzemiosła, i którzy chętnie ukręcili by łeb „prywaciarzom” poprzez podział Łomianek i częściowe włączenie ich do Warszawy.

Fot. 3 Józef Dębski, główny inicjator przyznania praw miejskich

Fot.4 Wiesław Bochenek, pierwszy naczelnik a następnie burmistrz miasta i gminy Łomianki 1989 -1990

Jednak sprawy już ruszyły i zaszły zbyt wysoko, nakazuje więc swym niższym szczeblom partyjnym całkowite wyłączenie się z jakichkolwiek działań dotyczących uzyskania przez Łomianki praw miejskich. Zakulisowe przepychanki trwają niemal 5 lat, wreszcie pod koniec 1985r. wojewódzkie władze administracyjne mając dość natrętów, zapraszają do Warszawy naczelnika W. Bochenka i polecają szybkie złożenie wniosku. Na najbliższej sesji GRN w dn. 31.01.1986r. na skutek interpelacji radnych F. Nosalskiego i J. Dębskiego Rada upoważnia Prezydium do powołania zespołu do prac nad utworzeniem Miasta i Gminy. Zespół pod kierunkiem prof. Jana Pinowskiego w składzie H. Woyke, K. Kasprzak, S. Abramczyk, S. Szeruda, T.Gomułka, R. Grabowski, E. Miszczuk, H. Piasecka, w czerwcu przedstawia „Raport o stanie rozwoju społeczno-gospodarczego Gminy Łomianki”. Dane i fakty ujawnione w raporcie tylko za lata 1976-1985 niezbicie świadczą, że dawno przestaliśmy być wsią a odpowiednie wskaźniki stawiają nas w jednym szeregu z Józefowem, Karczewiem, Kobyłką, Radzyminem, Wesołą, Zakroczymiem, Ząbkami i Zielonką. W, Bochenek niezwłocznie przesyła „Raport” z odpowiednimi załącznikami do Prezydenta M.St. Warszawy pisząc- „Stosownie do zalecenia Prezydium GRN w Łomiankach zwracam się do ob. Prezydenta z uprzejmą prośbą o zainicjowanie wystąpienia Rady Narodowej M.St. W-wy do Rady Państwa o utworzenie Miasta Łomianki”. Warszawa lekceważy jednak nasze starania i zbywa milczeniem wszystkie ponaglenia, w końcu mając dość namolnych petentów z prowincji, łaskawie pozwala na sesji Stoł, Rady Narodowej w dniu 28.05.1987r.na przedstawienie owego wniosku z jednoczesną prośbą o podjęcie stosownej uchwały. Wreszcie jest uchwała! Trzy miesiące później, 29 sierpnia 1987r. ówczesny Przewodniczący RN M.St. W-wy prof. M. Szostek kieruje do Kancelarii Rady Państwa wniosek o utworzenie Miasta Łomianki. Uf, po tylu zabiegach i takim wysiłku, dalej to już tylko formalność. Rada Państwa na posiedzeniu 17-go listopada 1988r. przyznaje Łomiankom prawa miejskie z mocą ustawy od 1-go stycznia 1989r. pozostawiając szczegółowy opis granic miasta Prezydentowi M.ST. W-wy, dokument podpisuje nie kto inny lecz sam ówczesny Przewodniczący RP gen. Wojciech Jaruzelski /!/ Ostatecznie 26.01.1989r. Prezydent Warszawy Jerzy Bolesławski wydaje stosowne zarządzenie ze szczegółowym opisem i załącznikiem graficznym w postaci mapy. Pierwszym Naczelnikiem Miasta Łomianki zostaje Wiesław Bochenek.

 

Kazimierz Medyński