Wieś została utworzona na części gruntów wsi Dziekanów (obecnie Dziekanów Polski), stanowiącej od XII w. do końca XVIII w. uposażenie dziekanów kapituły katedralnej płockiej. Po 3-cim rozbiorze Polski dawne majątki kościelne Dziekanów i Łomna stały się dobrami rządowymi tworząc razem tzw. Ekonomię Łomna. W 1798 r. została ona wydzierżawiona oficerowi Wojska Polskiego, Antoniemu Trębickiemu, przyjacielowi księcia Józefa Poniatowskiego, posłowi na Sejm Czteroletni, masonowi. Dla podniesienia kultury rolnej i pomnożenia dochodowości majątku, Trębicki sprowadzał kolonistów i osadzał ich na terenie ekonomii. Pierwszych spotykamy na leżących w dolinie Wisły gruntach wsi Łomna, w jej części zwanej Kolonią Łomieńską, a także w Dziekanowie, wsi Sadowa i w innych wioskach ekonomii. Określa się ich w aktach „Olędrami”, „kolonistami gospodarzami”, albo „włościanami kolonistami”.

Wśród tych pierwszych osadników było kilka spokrewnionych ze sobą młodych rodzin, których potomkowie przenieśli się około 1818 r. do gospodarstw nowo wytyczonej wsi zwanej Kolonią Dziekanowską lub też Holendrami Dziekanowskimi, ostatecznie Dziekanowem Niemieckim.

hol-dziekanowskie_mapa-1820 dziekanow-col-_-mapa-1829

Pod taką nazwą występuje ona na mapie z 1820 r. wyrysowana jako regularna ulicówka składającą się z 11 siedlisk. Nazwa wskazuje, że kolonistów osiedlono na prawach stosowanych wcześniej dla osadników holenderskich; byli ludźmi wolnymi, ziemię otrzymali w dzierżawę na kilkadziesiąt lat, byli zwolnieni z czynszu przez pierwsze 5-7 lat.

Przybywali tam gospodarze z Prus i Śląska, a także z dalszych krajów Europy. Rodziny Jonasów i Hyzopów „z kraju Francuskiego”, Mozer – z „kraju Wittemberskiego”. Weimerów i Petzów określa się jako Szwabów, chociaż Henryk Petz był synem „ gospodarza we wsi Łaźniewie w powiecie Błońskim zamieszkałego”[1], co wskazuje, że osiedlały się też rodziny z innych wsi kolonijnych zaboru rosyjskiego.

Wieś stale się powiększała – w 1827 r. miała 13 siedlisk i 96 mieszkańców, w 1859 r. było w niej 15 gospodarstw i 198 mieszkańców, w tym 167 luteran. W aktach spotykamy znacznie więcej niż 15 nazwisk, można domniemywać, że jedno gospodarstwo zamieszkiwały co najmniej 2 rodziny.

Pierwszy powszechny spis ludności w 1921 r. odnotował w Dziekanowie Niemieckim 25 budynków mieszkalnych i 158 mieszkańców, z których 25 było katolikami, a 128 ewangelikami narodowości niemieckiej. Inne źródła podają, że wówczas wieś składała się z 18 gospodarstw o powierzchni od 12 do 20 mórg ziemi (od około 6 do 10 hektarów)[2]. Były to gospodarstwa dwa razy większe od gospodarstw włościańskich sąsiednich wsi, Kiełpina i Sadowej. Koloniści unikali dzielenia ziemi między dzieci, dlatego liczba gospodarstw na wsi bardzo powoli rosła. Przez 100 lat przybyło zaledwie 5 siedlisk. Córki wydawane za mąż szły na gospodarstwo mężów, synowie uposażeni w pieniądze kupowali ziemię niekiedy w najbliższej okolicy między innymi w Łomiankach Górnych, Pawłowie[3] i w Dąbrowie.

W 1944 r. mieszkało we wsi 27 gospodarzy pochodzenia niemieckiego i tylko jeden Polak, Stanisław Niegodzisz z żoną Janiną[4].

Starsi mieszkańcy Łomianek, którzy pamiętają jeszcze gospodarzy z Dziekanowa Niemieckiego, wspominają ich jako dobrych, bogatych gospodarzy starannie uprawiających pola i zajmujących się hodowlą zwierząt.

W drugiej połowie 1944 r. koloniści niemieccy opuścili wieś. Pozostawili swoje domy i gospodarstwa, a także cmentarz, na którym pochowani zostali ich bliscy, w większości osoby, które tu się urodziły.

Obszar dawnego Dziekanowa Niemieckiego należy dziś do Dziekanowa Leśnego, a cmentarz jest w granicach Kampinoskiego Parku Narodowego.

dziekanow-niemiecki-i-okolice_fotoplan-1935uklad-gospodarstw-ok-1940_opr-j-niegodzisz-i-r-szczesniaktabliczka-policyjna-z-lat-30-xx-w-_zbiory-andrzeja-misztala

 

[1] Archiwum parafialne w Łomnej (dalej APŁ) księga z 1811 r., małżeństwa akt nr 6.

[2] Arch. Państw. m. st. Warszawy, Okręgowy Urząd Ziemski, sygn. 266, k.7.

[3] Np. w 1927 r. Henryk i Krystyna małżonkowie Metz nabyli działkę w parcelowanym majątku Pawłowo w Łomiankach, księga hipoteczna dóbr Pawłowo t. II

[4] Janina Niegodzisz razem z Ryszardem Szcześniakiem opracowali listę mieszkańców Dziekanowa Niemieckiego, R. Szcześniak, Wspomnienia o kolonistach Dziekanowa Niemieckiego, Polskiego i okolicznych wiosek.

 

Więcej w broszurze „Kolonia Dziekanowska i okolice”: http://www.lomianki.info/news/dokumenty/2014_06_27_1403868994.pdf