Najwcześniejsze ślady osadnictwa na terenie Łomianek pochodzą z okresu halsztackiego i lateńskiego i związane są z działalnością pobliskiego Starożytnego Okręgu Hutniczego z centrum w Pruszkowie. W czasie badań archeologicznych w Łomiankach odkryto dziesiątki pieców hutniczych, zwanych dymarkami.

Ludność pradziejowych kultur zamieszkujących na terenach dzisiejszych Łomianek była blisko związana z Wisłą. Wzdłuż rzeki prowadził szlak, łączący główne miasta Mazowsza we wczesnym średniowieczu: Płock i Czersk. Związki z rzeką potwierdzają, znalezione podczas wykopalisk przedmioty  m.in. ciągarek sieci rybackiej pochodzący z II w  n.e.

Łomianki od XIV w. były wsią należącą do rodów szlacheckich następnie magnackich. Od połowy XVIII w. pozostawały w rękach przybyłych do Polski z Saksonii i Wirtembergii urzędników związanych z dworem Sasów. Ostatnimi właścicielami byli potomkowie spolszczonej rodziny kupca i bankiera Fryderyka Pothsa ze Stuttgartu, który za zasługi otrzymał na Sejmie Wielkim szlachectwo i herb Trójstrzał.

Przez niemalże 100 lat członkowie tej rodziny doskonale zarządzali Łomiankami i pozostałymi wsiami należącymi do klucza dóbr. Zakładano nowe wsie i folwarki – Kępę Kiełpińską, folwark Dąbrowa, Raj, Łomianki Dolne. Sprowadzano kolonistów na tereny zalewowe i nieużytki. Upadek gospodarczy dóbr zapoczątkowało dopiero uwłaszczenie chłopów.

Od lat 80. XIX w. zaczęto dzielić dobra na mniejsze majątki i ich sukcesywną sprzedaż. Nowi właściciele, głównie Żydzi i osadnicy niemieccy, zaczęli zasiedlać tereny doliny łomiankowskiej, Łomianek Górnych i Dąbrowy.

Od początku XX w. Łomianki stały się miejscowością wielokulturową. Przed 1939 r. jej krajobraz urozmaicały sylwety kościoła katolickiego, kaplicy ewangelickiej i żydowskiej synagogi.

Przy szosie z Warszawy do Nowego Dworu powstawały drobne warsztaty przetwórstwa jak masarnie, młyny, piekarnie, sklepy, karczmy oraz zakłady rzemieślnicze. Działała szkoła powszechna od 1933 r. we własnym, nowoczesnym budynku.

W tym czasie przez Łomianki przechodziła linia kolejowa oraz pracowały trzy zakłady przemysłowe – największym była garbarnia należąca do rodziny H. B. Raabe, położona na terenie dawnego folwarku dworskiego. Przy szosie w pobliżu Prochowni działały Zakłady Mechaniczne Dołęgowski i Jezierski zwane potocznie „Resorówką” oraz produkujące farby aluminiowe „Aluminiówka”.

Łomianki należały do Gminy Młociny i parafii p w św. Małgorzaty w Kiełpinie.

 

wies-i-folwark-lomianki-na-mapie-z-roku-1826_hipoteka-w-warszawielomianki-na-fotoplanie-wig-z-roku-1935_fot-z-archiwum-panstwowego-w-warszawierodzina-roesler-w-majatku-karlinek-wydzielonym-z-dobr-lomianki-rok-1905_fot-ze-zbiorow-prywatnychkosciol-sw-malgorzaty-w-lomiankach-w-okresie-okupacji_fot-ze-zbiorow-prywatnychpracownicy-garbarni-h-b-raabe-rok-1939_fot-ze-zbiorow-prywatnych

 

We wrześniu 1939 r. na terenie Łomianek miała miejsce bitwa żołnierzy Armii Poznań i Pomorze z Niemcami oraz szarża ułanów Jazłowieckich, okupione setkami ofiar.

W czasach PRLu Łomianki były jedną z podwarszawskich miejscowości, w których lokowały się warsztaty rzemieślnicze oraz prywatne gospodarstwa ogrodnicze i hodowlane. Większymi zakładami była Fabryka Wyrobów z Proszków Spiekanych późniejsze POLMO SA oraz Mazowieckie Przedsiębiorstwo Przemysłu Drzewnego.

1 stycznia 1989 r. Łomianki uzyskały prawa miejskie.

Najstarsze nazwy

Lompny (1377), Lompne (1379), parva Lomni (1483), Malye Lompny (1488), Lompny Minor (1525), Łomni Minor (1580), Łomny Małe, Łomienki, Łomianki

Nazwa pochodzi od słów „łominy” i „łomna”, które oznaczają miejsca, gdzie wylewy rzeki naniosły drzewa, lub równiny z wykrotami po wykarczowanym lesie

 

Najstarsza wzmianka

W roku 1377 w dokumencie księcia mazowieckiego Janusza I spisanym w Ciechanowie wystąpił jako świadek Arnold „heres de Lompny” – dziedzic Łomianek.

Arnold był dworzaninem młodego księcia Janusza I i z jego nominacji otrzymał urząd chorążego wyszogrodzkiego.

 

Herb miasta Łomianki

Obecny herb miasta, obowiązujący od maja 2009 r,. jest już drugim herbem, jakim posługuje się miasto Łomianki (poprzedni od 1991 r. był z błędami heraldycznymi).

Kompozycja graficzna obu herbów miasta nawiązuje do herbu Trójstrzał, którym pieczętowała się rodzina Pothsów ponad sto lat władająca Łomiankami. Herb ten można obejrzeć jeszcze na pomniku nagrobnym w zabytkowej kwaterze Pothsów na cmentarzu w Kiełpinie.

Tarcza herbowa o kształcie tarczy francuskiej nowoczesnej miała pole w kolorze zielonym. Umieszczona była na nim złota korona szlachecka przeszyta dwiema krzyżującymi się srebrnymi strzałami. W klejnocie (znak nad tarczą) widniał szyszak z trzema piórami strusimi i ręka w zbroi trzymająca trzecią strzałę.

Obowiązujący w latach 1991 – 2009 herb Łomianek opracowany przez Janusza Gołębiowskiego zapożyczył od herbu Pothsów kształt tarczy i motyw korony przeszytej strzałami, ale w polu czerwonym. Dodany został znak kotwicy – symbolu odwiecznych związków Łomianek z Wisłą oraz szabla i proporczyk ułański – odnoszące się do walk z września 1939 r. W miejscu klejnotu, na tarczy o formie zbliżonej do ryngrafu, umieszczona została duża litera Ł.

Druga wersja herbu miasta, obowiązująca obecnie, posiada tarczę herbową o kształcie prostokąta zamkniętego u dołu półkoliście, o czerwonym polu, na którym widnieje korona przeszyta strzałami a poniżej znak Polski Walczącej, symbol odwołujący się do walk II wojny światowej na tym terenie.

 

6_herb-trojstrzal-na-cmentarzu_poths_fot-remigiusz-bierzanek7_herb-lomianek_1991_2009_pojedynczo8_herb-lomianek_od-2009_pojedynczo

 

Właściciele

1377 – 1430 Arnold i jego synowie – herbu Boża Wola,

1430 – Piotr Drozd herbu Trzywdar , starosta zakroczymski i podczaszy księcia Bolesława IV, jego potomkowie pisali się Łomieńscy i mieszkali tu ok. 200 lat,

1640 – 1650 Jerzy Ossoliński – kanclerz wielki koronny herbu Topór

od 1650  przez 100 lat –  ród Lubomirskich herbu Szreniawa w drodze podziałów spadkowych po Ossolińskim,

1752 – 1794 –Brühlowie: Henryk wszechwładny minister Augusta III i jego syn generał artylerii Alojzy Fryderyk herbu Jastrzębiec,

1794 do pocz. XX w. –  rodzina Pothsów herbu Trójstrzał :

1794 – 1806  Jerzy Fryderyk , kupiec i bankier przybyły z okolic Stuttgartu

1806 – 1834 Henryk brat Fryderyka, pastor ewangelicki

1835 – 1849 Ludwik syn Henryka, sędzia pokoju ożeniony z Teklą Miecznikowską

1850 – 1862 Ludwik junior i Karol Pothsowie

1862 – 1880 Karol

po 1880 Emilia primo voto Targowska, następnie Czerwińska

Potomkowie Emilii – rodzina Dobrowolskich, obecnie mieszkają w Łomiankach

 

1_herb-bozawola_arnold_pojedynczo2_herb-trzywdar_drozd-i-lomienski_pojedynczo3_herb-topor_ossolinski_pojedynczo4_herb-szreniawa_lubomirski_pojedynczo5_herb-jastrzebiec_bruhl_pojedynczo6_herb-trojstrzal_poths_pojedynczojerzy-ossolinski_wlasciciel-lomianek-1640-1650 corka-emilii-z-pothsow-ostatniej-dziedziczki-lomianek-eugenia-natalia-z-dziecm_fot-ze-zbiorow-prywatnych

 

Więcej w; E. Pustoła-Kozłowska, M. Konopka, K. Pacuski, P. Urbaniak, Dawne Łomianki, Łomianki 2005