Nekropolia została urządzona na potrzeby kolonistów niemieckich sprowadzonych do Dziekanowa w roku 1818. Osadnicy przebywali tu do roku 1944, kiedy to musieli opuścić wieś. Pozostawili swoje domy i gospodarstwa, a także cmentarz, na którym pochowani zostali ich bliscy, w większości osoby, które tu się urodziły i tu zmarły.

Opuszczony cmentarz został zdewastowany, płyty nagrobne z kamienia oraz ogrodzenie – rozkradzione. Resztki przykryła leśna ściółka, próchnica  i gęste samosiejki.

Opuszczony cmentarz_zima 2011_fot. Anna Plewkazniszczone-mogily_fot-anna-plewkaOmszale mogily_fot. Anna Plewkazakrzaczone-mogily_fot-anna-plewkaznalezisko-pod-sciolka_fot-anna-plewka

W 2013 r. Stowarzyszenie Nasze Łomianki wraz z Kampinoskim Parkiem Narodowym, na terenie którego obecnie cmentarz się znajduje, podjęło prace porządkowe na tej nekropolii. Odtworzono jej granice, odkryto przysypane ściółką groby i wykonano ich inwentaryzację. Zbudowano ogrodzenie i ustawiono tablicę informacyjną przy Kampinoskim Szlaku Rowerowym. Odnaleziono kilkadziesiąt grobów oraz kilkanaście płyt nagrobnych z piaskowca z inskrypcjami. Upamiętniają one zmarłych z rodzin Weimerów, Jeda, Petz, Metz, Graff – kolonistów odnotowanych w najstarszych dokumentach dotyczących Kolonii Dziekanowskiej.

plyty-po-porzadkach_1_fot-tomasz-sienickiplyty-po-porzadkach_2_fot-tomasz-sienicki

Inskrypcje na nagrobkach występują przeważnie w języku niemieckim, ale są też polskie, co świadczy o polonizowaniu się tej napływowej ludności. Jednym z przykładów jest jedyny zachowany na tym cmentarzu stojący pomnik na grobie Melity Kohlsówny i jej rodzeństwa. Umieszczona na nim, słabo już czytelna sentencja brzmi: Nie bój się tylko wierz/ Nie umarła dzieweczka, ale śpi. Jest szczególnie ważne, aby ocalić ten niszczejący pomnik, świadczący o polonizacji kolonistów.

Ciekawą grupę stanowią dobrze zachowane płyty nagrobne rodziny Wolffów. Najstarszy pomnik pochodzi z grobu Adolfa Wolffa, młynarza urodzonego w mieście Wschowa (niem. Frauenstadt) w Księstwie Poznańskim, zmarłego w połowie XIX w. Obok odnaleziono płytę z grobu młynarzowej Karoliny Wolff. Jest też płyta z grobu ich syna Wilhelma, który w końcu XIX w. był właścicielem wiatraka na wzniesieniu w Kiełpinie przy granicy z Dziekanowem Niemieckim.

niszczejacy-pomnik-melity-kohlsowny_fot-tomasz-sienickipolska-inskrypcja-na-pomniku-kohlsowny_fot-tomasz-sienickiodwrocona-plyta-karoliny-wolff_fot-tomasz-sienickiodwrocona-plyta-wilhelma-wolffa_fot-tomasz-sienicki

Stan zachowania obiektów jest bardzo zróżnicowany. Nie zachowały się żadne elementy metalowe grobów, porcelanowe fotografie, ani krzyże wieńczące pomniki. Większość płyt ma uszkodzone narożniki i różnej wielkości ubytki. Ponadto ich czytelność była zatarta przez porastające je mchy i porosty.

W najlepszym stanie są płyty, które były zrzucone z ram nagrobnych i leżały odwrócone napisami do ziemi. Niektóre sygnowane przez stołeczne zakłady kamieniarskie świadczą o zamożności rodzin kolonistów, o których bardzo niewiele wiemy.

Nie wykluczone, że cmentarz kryje zbiorowe groby niemieckich żołnierzy lub cywilów poległych w boju o Łomianki we wrześniu 1939 roku, być może pochowanych wiosną roku 1940.

sygnatura-kamieniarza-reha_fot-tomasz-sienickisygnatura-kamieniarza-turke_fot-tomasz-sienickidata-1940-na-betonowym-podlozu_fot-tomasz-sienicki

Cmentarz znajduje się pod opieką Wojewódzkiego Mazowieckiego Konserwatora Zabytków, Kampinoskiego Parku Narodowego i Stowarzyszenia Nasze Łomianki.

W roku 2016 Stowarzyszenie doprowadziło do odnowienia i konserwacji dwóch pomników. Zamierza ratować przed destrukcją kolejne obiekty i utrzymuje stale porządek na cmentarzu. W pracach porządkowych biorą udział liczni wolontariusze, także młodzież z okolicznych szkół.

cmentarz_dojazd-dojscie-autobusy__rys-tomasz-sienickiinformacja-przy-szlaku-kpn_fot-tomasz-sienickinagrobek-anny-wagner-po-konserwacji_fot-tomasz-sienickinagrobek-augusta-petz-po-konserwacji_fot-tomasz-sienicki

 

Więcej w broszurze „Kolonia Dziekanowska i okolice”: http://www.lomianki.info/news/dokumenty/2014_06_27_1403868994.pdf

 

Wernisaż wystawy o cmentarzach kolonistów w Gminie Łomianki 17 lutego 2012: www.lomianki.info/document.php?did=2488

 

Porządki na cmentarzu 9 października 2013: http://www.lomianki.info/document.php?did=3116

 

Uroczyste udostępnienie do zwiedzania 12 czerwca 2014: http://www.lomianki.info/document.php?did=3489

 

Uroczyste zakończenie projektu „Wyrwane z objęć puszczy” 12 maja 2016: http://www.lomianki.info/document.php?did=4048